Nieuws Buitenland

Kredieten worden nog krapper

Bedrijven klagen nu al steen en been over banken die geen geld willen uitlenen. De cijfers wijzen anders uit, en bedrijven zijn verwend tijdens de vette jaren. Als de economie weer aantrekt, wordt het probleem pas echt groot, vreest Economische Zaken.

‘Wij hebben veel moeite nieuwe leningen los te krijgen bij de banken.’ Dat zegt ruim een kwart van de financieel directeuren van grote Nederlandse bedrijven, bleek onlangs uit een onderzoek onder die doelgroep van accountantsbureau Deloitte. Ook het midden- en kleinbedrijf klaagt dat krediet schaars en duur is.

De banken laten op hun beurt weten dat hun leenloketten gewoon open zijn. De statistieken wijzen uit dat banken gelijk hebben. De Europese Centrale Bank (ECB) publiceert elke maand cijfers over onder meer de groei van kredietverlening in de eurozone. Uit het laatste overzicht, voor oktober, blijkt dat de kredietverlening aan de private sector in oktober met 0,8 procent is gekrompen vergeleken met een jaar eerder.

De ECB maakt geen cijfers bekend over afzonderlijke landen maar alleen voor de eurozone als geheel. Voor cijfers over Nederland moeten we daarom ver afdalen in de statistische spelonken van De Nederlandsche Bank (DNB). Daar blijkt dat kredietverlening aan bedrijven in Nederland groeit.

In oktober verstrekten de Nederlandse banken 0,7 procent meer kredieten dan een maand eerder. Op jaarbasis is de toename zelfs ruim 4 procent. De groei is wel bduidend lager dan vorig jaar. DNB waarschuwde deze week echter voor het gevaar van kredietrantsoenering in de komende jaren.

Volgens Wim Boonstra, hoofdeconoom van Rabobank, is het feit dat de kredietverlening groeit een wonder op zich. ‘In 2009 daalt het reële bruto binnenlands product met zo’n 4 procent en lopen de bedrijfsinvesteringen met ongeveer 14 procent terug. De vraag naar kredieten voor de financiering van investeringen is dan ook fors gedaald.

Op basis van dat alles zou je een forse krimp in de kredietverlening mogen verwachten’, schreef hij onlangs in Het Financieele Dagblad . Volgens Joost Clijsen, senior consultant bij Interest & Currency Consultants (ICC), een onafhankelijke adviseur op het gebied van financiering en rente- en valutamanagement, is de situatie op de markt voor leningen ondanks de cijfers fundamenteel anders dan in de afgelopen jaren.

“Het is tegenwoordig meer een aanbiedersmarkt dan een vragersmarkt. Twee jaar geleden verstrekten banken vaak leningen zonder al te veel zekerheden te eisen van bedrijven. De renteopslag was ook laag.” Zijn collega Jeroen Willems heeft daar een verklaring voor. “Twee jaar geleden waren banken gericht op het opbouwen van een relatie met de klant, dus gericht op de langere termijn.

Wat ook speelde is dat ze op leningen vaak genoegen namen met kleine winstmarges omdat ze via nieuwe kredieten ook klanten binnenhaalden voor de veel lucratievere zaken als betalingsverkeer, rente- en valutaproducten, en verzekeringsproducten. Vaak was dat een voorwaarde om een lening te krijgen. Nu zijn de banken veel meer op de korte termijn gericht en staat alles in het teken van risicoverkleining en margeverhoging.

Vroeger was alles gericht op zoveel mogelijk kredieten verlenen om zo klanten te binden.” Dat is de reden voor ontevredenheid bij veel ondernemers en beleidsmakers, die banken kapittelen omdat ze te weinig nieuwe leningen zouden verstrekken.

Banken zijn voorzichtiger met kredietverlening dan de afgelopen jaren. Vóór de crisis maakte het risicoprofiel van een bedrijf dat geld leende niet veel uit. Immers, de ondernemer was nog nauwelijks het bankkantoor uitgelopen of zijn lening was al verpakt in tal van andere leningen en doorverkocht op de beurs.

De lening, en daarmee het risico van wanbetaling, verdween daarom snel van de balans van de bank. op eigen conto Dat mechanisme, securitisatie genoemd, is nagenoeg tot stilstand gekomen. Ineens is het risicoprofiel van het bedrijf, gedurende de hele looptijd van de lening, zeer relevant geworden voor de bank.

Mocht het bedrijf nu niet in staat zijn de lening terug te betalen, dan komt de schade volledig op het bordje van de bank en niet meer op het bordje van een anonieme belegger in Japan of een ander land dat het pakket op de beurs heeft gekocht. Geen wonder dat de kredietkraan niet meer wijd open staat. Banken willen zo snel mogelijk van het staatsinfuus af.

Als ze kredieten verlenen en die blijken oninbaar, dreigt het gevaar dat ze juist opnieuw bij Wouter Bos moeten aankloppen voor extra steun. “Banken zijn nu erg intern gericht. De klant behagen is even naar de achtergrond verdwenen”, concludeert Willems. Op het eerste gezicht lijkt die aanpak goed te zijn voor banken omdat ze minder risico’s lopen.

Clijsen meent echter dat de banken er ook schade van zullen ondervinden. “Nu wordt vaak elke aanleiding gebruikt om de lening open te breken en de voorwaarden aan te passen. De langetermijnrelatie met de klanten raakt daardoor beschadigd. Het is tegenwoordig hard zoeken naar een ondernemer die een goed woordje overheeft voor zijn bank.” Een belangrijke reden schuilt in slechte communicatie van banken, meent Clijsen. Neem de vorig jaar ingevoerde liquiditeitsopslagen.

“Daarvan zeggen de banken: voor ons is het duurder geworden om geld te lenen en dat berekenen we door aan klanten. Maar als ik naar de credit default swaps kijk, die aangeven hoe hoog het risico op omvallen is voor een bank in ogen van beleggers, dan lopen die behoorlijk uiteen voor de Nederlandse banken.” Volgens Clijsen betekent dat dat ook de fundingkosten per bank behoorlijk zouden moeten verschillen en dus ook de liquiditeitsopslagen.

“Maar dat is niet het geval. De liquiditeitsopslagen zijn min of meer gelijk. De banken geven bovendien geen of erg weinig uitleg over hoe deze doorberekende opslagen zijn berekend. Ik heb sterk de indruk dat renteopslagen in Nederland veel minder maatwerk zijn dan in het buitenland.” De schade voor banken is nu nog niet zichtbaar, maar ICC-consultants proeven tijdens hun werkbezoeken ontevredenheid bij bedrijven. Die voelen zich geschoffeerd.

Veel bedrijven laten doorschemeren dat ze, zodra het kan, hun bank ‘terug zullen pakken’. De meest voor de hand liggende manier is om van bankier te veranderen.

Maar welke bank profiteert ervan, als ze allemaal hetzelfde gedrag vertonen?

Clijsen: “Uiteindelijk is de kans groot dat buitenlandse banken, zoals de Franse BNP Paribas, de Belgische KBC of Deutsche Bank, als winnaars uit de bus komen. Nederland was voor hen heel lang niet echt aantrekkelijk omdat de Nederlandse banken de markt domineerden.

Dat kan nu veranderen door de grote ontevredenheid die er heerst over hoe de Nederlandse banken geopereerd hebben.” Het ziet ernaar uit dat bedrijven terecht klagen over de communicatie van banken.

Ook de klachten dat de banken strenger zijn in kredietverlening en dat de voorwaarden voor een lening strenger zijn, zijn vaak terecht. “Bedrijven moeten zich realiseren dat de oude situatie, waarin je een lening kreeg door er simpelweg naar te vragen, abnormaal was”, aldus Willems (ICC).

Maar banken schieten soms wel door in hun strengheid. De leenloketten van de Nederlandse banken staan open. Dat de banken een kredietaanvraag strenger beoordelen dan in de afgelopen jaren is maar goed ook. De jarenlange laksheid is een van de voornaamste redenen dat de wereldeconomie, en die van Nederland, nu in de zwaarste crisis in decennia zitten. Wat wel van belang is, is dat ze daarin niet doorschieten.

De banken moeten, volgens Willems, kredietaanvragen van bedrijven op individuele basis beoordelen om ervoor te zorgen dat gezonde bedrijven wél de nodige financiering krijgen. ‘de klant behagen is bij banken even naar de achtergrond verdwenen’ Jeroen Willems, ICC

Edin Mujagic, December 2009