Advies en analyse

Les voor beleggers: vertrouw Europa niet

Vrijdag 14 mei 2010 14:10

Niemand kan een geloofwaardig scenario bedenken waarin de zuidelijke eurolanden talloze uiterst pijnlijke maatregelen kunnen nemen zonder de economieën in een nieuwe recessie te duwen. Dat zal ook onze economieën hier raken, betoogt eurospecialist Edin Mujagic.

Op het eerste gezicht hebben de redding van de Amerikaanse kust van de gevolgen van de uitdijende olievlek in de Golf van Mexico en de redding van de euro niets gemeenschappelijks. Het ene is een natuurramp, het andere dreigde een economische ramp te worden.

British Petroleum kan wel olie dempen en mensenhaar in de oceaan gooien om al die olie op te zuigen, zolang het bedrijf het lek diep onder de wateroppervlakte niet dicht, zal het allemaal tevergeefs zijn.

Zo ook met de euro. Hoeveel honderden miljarden euro's de landen van de Europese Unie ook tegen de grote economische problemen in Griekenland, Spanje, Portugal en Italië aangooien, het zal het grof gezegd verspild geld zijn, omdat talloze lekken in die economieën niet worden gedicht ermee.

Schade
Het aandeel BP zakt als baksteen als gevolg van de ramp. Het aanzien van Europa lijdt ook enorme schade.

Vertrouwen
Als het oude Nederlandse spreekwoord 'vertrouwen komt te voet en gaat te paard' waar is, dan is in de verre verte alleen nog een nauwelijks voor het oog zichtbaar spoortje van opwaaiende stof te zien van het paard in vol galop waarop het vertrouwen in Europa zit te zien. En dan ook alleen met een sterke verrekijker.

Afspraken
Voor beleggers is een wijze les te leren uit de voorgaande weken van ontkenning, koortsachtig overleg, onenigheid en vervolgens lachende Europese leiders op de foto na de aankondiging dat ze toch iets hebben bereikt. Die les luidt: vertrouw Europa niet ook wanneer die met harde afspraken komt.

Maastricht
Eerst hoorden we heel lang dat elk euroland zijn eigen problemen moest oplossen. Dat hoorden we niet alleen. Dat lazen we ook in het tot heilig verklaarde Verdrag van Maastricht uit 1992.

Boete
Dat document, de geboorteakte van de euro, somde keurig de regels waaraan ieder land zich moest houden om van de gemeenschappelijke munt een groot en tot het einde der dagen durend succes te maken. En wie het aandurfde de regels te schenden, die zou sancties opgelegd krijgen met als summum een fikse boete.

Moord
Echter, bij de eerste de beste keer dat de regels als knellend werden ervaren, moesten ze wijken. Een verbetering van de afspraken heette het in 2003. Een verwatering aldus de ene groep economen. Een moord van het regelboek, vond een andere grote groep.

Tijdbom
Vervolgens kwam de financiële crisis. Griekenland kwam als eerste land in grote financiële problemen. Geen wonder, het land is vanaf dag een van de euro een grote tikkende tijdbom.

Reddingsboei
Er zou geen cent Europees geld als reddingsboei naar Athene gaan. Immers, het heilig verklaarde Verdrag uit 1992 stelde duidelijk dat een bail out binnen de eurozone nadrukkelijk verboden was. Er zou geen cent naar het zuiden gaan, zeker niet omdat bleek dat Griekenland simpelweg loog over de echte omvang van zijn problemen.

Leugen
En het was geen kleine leugen van enkele tienden van het bruto binnenlands product. Nee, het begrotingstekort bedroeg niet ruim 6 maar bijna 13 procent van het bbp, een verdubbeling. Voor hulp moest Athene maar bij het Internationaal Monetair Fonds aankloppen.

Vernedering
Iets later draaiden de rollen om. Athene moest juist niet bij het Internationaal Monetair Fonds aankloppen, vond onder meer de Europese Centrale Bank, want dat zou een vernedering voor de eurozone zijn. En dus ging Griekenland juist dreigen met de gang naar het IMF als de rest van de eurozone het land niet zou helpen.

Noodplan
De echo van kreten dat Griekenland niet op hulp kon rekenen was nog niet weg, of Europa kondigde daarom een noodplan aan van €30 mrd eigen geld en €15 mrd van het Internationaal Monetair Fonds.

Juridisch
Overheidsjuristen werden net zo hard aan het werk gezet als politici die dag en nacht vergaderden. Juristen moesten met een formulering komen waarmee dat alles, juridisch gezien, geen bail out mocht heten.

Discussie
Net toen de discussie losbarstte over of dat wel verstandig is en hoeveel geld elk euroland op tafel moest leggen, krikte Europa dat bedrag op naar €80 mrd eigen geld met nog eens €30 mrd van het IMF.

Spoedvergadering
Een nog hevigere discussie was nauwelijks begonnen, of er kwam het bericht dat de Europese leiders op 8 en 9 mei een spoedvergadering zullen houden in Brussel om de euro te redden.

Noodfonds
Ondertussen is wijd bekend wat daaruit is voortgekomen: een noodfonds en noodleningen van in totaal €720 mrd euro, waarvan €500 mrd door de rest van Europa, dat zelf blut is.

Puinhoop
Bij dat bedrag zitten de ongetwijfeld tientallen miljarden die de ECB zal gebruiken om staatsobligaties van eurolanden die in problemen verkeren of zullen komen, op te kopen. Zo zal de centrale bank de overheden die er zelf een puinhoop van hebben gemaakt, financieel de hand boven het hoofd houden.

Inflatiestad
De ECB zelf heeft zoveel beloften en regels verbroken, dat het een apart hoofdstuk kan vullen. Om te beginnen zou die nooit en te nimmer obligaties van eurolanden kopen. Dat zou monetaire financiering van schulden zijn en de eurozone op eenrichtingsweg zonder keermogelijkheden naar Inflatiestad zetten.

Junk status
Ook zou de centrale bank nooit obligaties van eurolanden die een junk status van de kredietbeoordelaars hebben, als onderpand accepteren van banken die geld komen lenen bij de ECB. Die belofte deed de topman van de ECB, de Fransman Jean-Claude Trichet, in januari dit jaar nog.

Buiten werking
Enkele maanden later werden de Griekse staatsobligaties verlaagd tot junk status. De ECB was er als de kippen bij om de eigen regels tijdelijk, wat in Europa heel vaak snel permanent wordt, buiten werking te stellen.

Bewijs
Natuurlijk, het kan allemaal voortschrijdend inzicht zijn. Maar het kan ook, en die kans is groter, gewoon duidelijk bewijs zijn dat Europa zich bijna nooit aan eigen woord, regels of beloften houdt.

Beloften
Als de heilige regels in een nacht vergaderen grondig herschreven kunnen worden, wat zijn de toekomstige beloften van Europa nog waard? Dat is de vraag die beleggers moeten blijven herhalen.

Rust
Als dat allemaal de euro definitief zou redden en de rust terugbrengen op de Europese financiële markten, dan zou bijna gesteld kunnen worden: dan maar die regels verbreken, als dat nodig was dan waren ze gewoon van begin af aan niet goed blijkbaar.

Uit de markt
Maar de euro is niet gered. Aan het onderliggende probleem van de zuidelijke eurolanden, dat ze zichzelf uit de markt hebben geprijsd, is ondanks al die spoedbijeenkomsten en stevig ingrijpen heel weinig tot niets gedaan.

Saneren
De redenering waarom de zuidelijke eurolanden het onderliggende probleem moeten aanpakken, is simpel: daardoor groeien die economieën sneller wat op zijn beurt de taak om overheidsfinanciën te saneren makkelijker maakt. Die redenering ging echter in de jaren negentig en na de invoering van de euro in 1999 op. Nu niet meer.

Nieuwe recessie
De problemen zijn zo groot, de economische omgeving in tegenstelling tot de genoemde periode zo vijandelijk en de tijd zo schaars, dat niemand een geloofwaardig scenario kan bedenken waarin de zuidelijke eurolanden talloze structurele, lees op korte termijn uiterst pijnlijke, maatregelen kunnen nemen zonder de economieën in een nieuwe recessie te duwen.

Fout
En omdat we allemaal dankzij de euro met elkaar verweven zijn, zal dat ook onze economieën hier raken. Met beleggen valt er dan uiteraard ook nog een stevige boterham te verdienen. Maar het wordt hard werken met veel kans dat het fout zal gaan.

Net begonnen
BP zal het oliegat sneller dichten en de smurrie opruimen dan dat Europa victorie kan roepen in de strijd om de euro te redden. Want die strijd is, in tegenstelling tot die tegen de olievlek, nog maar net begonnen.

Edin Mujagic is monetair econoom bij Interest & Currency Consultants te Utrecht en promovendus aan de Universiteit van Tilburg. Hij is de auteur van het boek 'Tien jaar euro: biografie van een jonge wereldmunt'.

bron: Beleggers belangen