Advies en analyse

De euro en waarom er maar geen oplossing komt

Vrijdag 16 december 2011 11:26

De Europese leiders hebben, zoals verwacht, het afgelopen weekend geen belangrijke stap voorwaarts gezet. Iedere oplossing (welke dan ook) moet de weeffout in het eurosysteem wegnemen. Een aanzet tot een allesomvattend plan.

Weet u, soms krijg ik het Louis van Gaal-gevoel: 'ben ik nou zo slim, of zijn de andere nou zo dom?'. Is het nu echt te simpel gedacht van mij dat we voor de oplossing van de eurocrisis terug moeten naar het werkelijke probleem, de weeffout in het eurosysteem? Waarom blijft de politiek, en opvallend genoeg ook de meeste economen in Nederland, zo bezig met symptoombestrijding?

Ik wil mijn column als volgt opzetten. Eerst gaan we  - ik weet het ik verval in herhaling - terug naar de weeffout in de euro. Daarna wil ik uitleggen dat de nieuwste maatregelen weer een vorm van symptoombestrijding zijn. Vervolgens wil ik een kader scheppen waaruit de werkelijke oplossing kan worden geboren. En tot slot, ook heel interessant, staan we stil bij de vraag waarom er maar geen oplossing komt. Spelen er misschien ook andere belangen?

Weeffout

Nogmaals de weeffout in het eurosysteem: eurolanden die economisch achterop raken (of geen goede monetaire discipline hebben) worden (meestal terecht) gestraft door de financiële markten met een hogere rente, maar kunnen zich niet uit de problemen redden door de valuta te devalueren om zodoende de concurrentiekracht te herstellen en dus weer te kunnen groeien. Zoals nu ook is gebleken werkt de 'One-Size-Fits-All' filosofie niet voor 'Het Europa van de verschillende economische snelheden'.

De waarde van de euro is immers wel passend voor de sterkere eurolanden maar veel te duur geworden voor de zwakkere eurolanden. Als gevolg hiervan zijn laatstbedoelde landen hun internationale concurrentiekracht kwijtgeraakt. Er moet dus naar een mechanisme worden gezocht waarmee het prijs- en loonniveau in de probleemlanden weer snel en op eenvoudige wijze kan 'devalueren' ten opzichte van dat in de sterkere eurolanden en naar een oplossing dat landen niet gestraft worden in de vorm van een hogere rente als het om wat voor reden dan ook niet goed gaat.

Symptoombestrijding

Het is ronduit verbazingwekkend dat alle tot nu gepresenteerde oplossingen niet teruggrijpen op bovengenoemde weeffout. Om er maar een paar te noemen: nog meer leningen geven aan landen in problemen, het door de ECB opkopen van slechte leningen (om de marktrente te drukken, en banken die te veel in dit soort leningen hebben belegd een 'bailout', de zoveelste, te geven).

Ook het vorige week besloten sanctiemechanisme inhoudende de probleemlanden een boete geven als ze zich niet aan de begrotingsproblemen houden getuigt natuurlijk niet van wijsheid. Een boete als belangrijkste uitkomst van de door de media gedoopte top der toppen! Het is toch een grote 'slapstick' aan het worden. Niemand minder dan Ali B moest dat vorige week vrijdag twee economen uitleggen tijdens De Wereld Draait Door: terwijl de economen aan het uitleggen waren dat dit toch wel weer een goede stap in de richting was merkte Ali B droogjes en terecht op dat als landen financieel in de problemen zijn een boete toch niet betaald kan worden!

Kader voor oplossing.

Maar onder goede economen bestaat er wel degelijk consensus over het kader waarbinnen oplossingen moet worden gezocht. Ik zet ze nog even op een rijtje:

1. de noodzaak van snelle toekomstperspectieven op gezonde en structurele reële economische groei, niet alleen in de sterkere maar vooral in de zwakkere eurolanden (heeft iemand al aan een Marshall-plan gedacht?),
2. de noodzaak van gezonde financiële staatshuishoudingen in alle eurolanden;
3. de noodzaak van een stabiel financieel stelsel dat primair dienstbaar is aan de maatschappelijke en economische belangen van burgers, bedrijven en overheden;
4. het streven naar verantwoorde/realistische Europese integratie en solidariteit met duidelijke en afdwingbare nationale verantwoordelijkheden,

één en ander binnen het monetair-economische beleidskader van 'houdbare prijsstabiliteit' zoals dat is geformuleerd in het Verdrag van Maastricht en opgenomen in de statuten van de Europese Centrale Bank (ECB).

Ik heb eerder gemeld dat er twee denkrichtingen zijn voor de oplossing van de euro. Ten eerste eurobonds, maar dan wel binnen het juiste kader. De ideale omgeving voor deze oplossing is een fiscale unie en waarschijnlijk ook een federaal Europa. Dit is een stap voorwaarts naar verdere integratie binnen Europa. Helaas ligt dit traject moeilijk omdat dit in bijna alle landen wijzigingen in de grondwet verlangt. Lastig, daar we in veel landen anti-eurosentimenten kennen. Wellicht zijn er tijdelijk tussenvormen mogelijk. Er zijn door de Europese Commissie al een aantal varianten van eurobonds voorgesteld.

Een tweede oplossing is die van al dan niet tijdelijke 'dual currencies'. Diverse deskundigen hebben hiervoor goede oplossingen aangereikt. Het gaat helaas te ver om dit uitgebreid uit te leggen. Deze week heeft het prestigieuze Duitse researchinstituut IFO uitgebreid aandacht besteed aan deze route. Daar komt ook de op het gebied van dit leerstuk internationaal toonaangevende researcher André ten Dam met de Matheo Solution bij de IFO prominent aan het woord.

Ik vind het systeem van dual currencies (al dan niet in samenhang met eurobonds) een goede oplossing, maar beschouw het wel als een (waarschijnlijk realistisch en noodzakelijk) stapje terug.

Verder is voor de allesomvattende oplossing van belang enerzijds dat de staatsschulden in de zwakke eurolanden tot een houdbaar niveau afgestempeld worden en anderzijds dat we een vangnet creëren voor de banken. Bij het afstempelen van de staatsschulden en het hervormen van de economie in die landen dient het IMF aan het roer te staan.

Zoals recentelijk ook door Johan Witteveen betoogd kan daarbij dan ook gebruik gemaakt worden van de reserves van de BRICS-landen. Deze landen zullen daartoe - juist ook uit eigen belang - bereid zijn, maar natuurlijk niet eerder dan dat zij ook daadwerkelijk zien dat hun geld niet in een bodemloze put verdwijnt.

Waarom geen oplossing?

Ik heb me het laatste jaar zo verbaasd over het gebrek aan daadkracht en visie onder politici en economen dat ik zo langzamerhand geloof dat er nog andere belangen een rol spelen die wij wellicht niet goed kunnen overzien. Ja, natuurlijk is er politieke onenigheid in Europa en natuurlijk zijn er anti-Europese sentimenten in diverse landen, maar dat kan zo langzamerhand niet de enige verklaring zijn.

De vooraanstaande Duitse professor Hans-Werner Sinn heeft al een aantal malen gezegd dat de VS een oplossing blokkeren. Er zijn immers ook veel Amerikaanse banken die schuldpapier van de zwakke eurolanden in bezit hebben. Maar meer dan dat: de logische en noodzakelijke schuldsanering van landen als Griekenland, Portugal en mogelijk ook Italië zal CDS'en 'triggeren' en dat gaat nog grotere additionele verliezen opleveren bij vooral de Amerikaanse zakenbanken die deze kredietverzekeringen hebben uitschreven (vaak tegen veel te lage prijzen, omdat de riskmanagers van de zakenbanken risico's meestal altijd te laag inschatten).

In een effectieve oplossing zou dus een belangrijk deel van de Europese schuldsanering in de VS terecht komen. Ik vraag me zo langzamerhand echt af of we in Europa niet te netjes zijn richting de VS. Ik geloof niet in complottheorieën, maar wel dat er zakelijke belangen zijn en mensen (en landen) die daarnaar handelen. Wellicht moet er ook maar eens een echte Europese leider opstaan die eens een hartig woordje met Obama gaat spreken.

Harry Geels is directeur Research en partner bij Inmaxxa Vermogensbeheerin Naarden. Daarnaast is hij hoofdredacteur van Traders Club Magazine (TCM). De informatie in deze opinie is niet bedoeld als individueel beleggingsadvies of als aanbeveling tot het doen van bepaalde beleggingen. De standpunten en vooruitzichten van Geels geven zijn persoonlijke mening weer.

bron: Beleggers belangen