Expert Opinie

Het langverwachte faillissement van Griekenland is vandaag een feit. Met het zojuist uitgesproken verzoek tot noodhulp is het de zesde keer in de geschiedenis dat het land in de financiële problemen is gekomen en hulp moet zoeken. Ondanks de milde opluchting op de financiële markten, vormt de val van Griekenland slechts de voorbode van een reeks aan ‘souvereign debt defaults’ die het komende decennium gaan plaatsvinden.

Volgende crisis in zicht

Aan het begin van deze week (zie column) vertelde ik u dat het slechts een kwestie van enkele dagen was voordat Griekenland definitief met uw geld gered zou worden. De rente op 10-jarige staatsobligaties bedroeg maandag 7,5% en vormde het signaal dat een faillissement aanstaande was. Gisteren schoten de koersen van Portugese en Spaanse 10-jaars staatsleningen de lucht in en vanochtend tikte de 10-jaars rente bijna de 9% aan. Tevens gingen aandelenmarkten in Lissabon en Madrid onderuit. Er moest wat gebeuren, anders dreigde een nieuwe kettingreactie op de financiele markten te worden opgestart. Die kettingreactie is nu voorkomen en vanzelfsprekend reageren de markten oplucht. Griekenland failliet, op naar het volgende land?

Landen kunnen failliet gaan

Naar aanleiding van de columns die ik deze maand publiceerde, kreeg ik enkele pittige reacties. Volgens een lezer kunnen landen niet failliet gaan, zoals bedrijven en burgers dat kunnen. Wat mij betreft een naive gedachte. Tijd voor een vergelijking.

Gaat een bedrijf failliet gaat, dan kunnen aandeelhouders en sommige schuldeisers fluiten naar hun ingelegde centen. Gaat u als persoon failliet, dan komt u in de schuldsanering terecht. Een land dat failliet gaat, devalueert haar munt en/of staakt met het betalen van rente en aflossing op haar schulden. In alle gevallen hebben schuldeisers het nakijken. Zij worden geconfronteerd met verliezen.

Wanneer je als Griekenland alleen nog maar bij je Europese buren kunt bedelen omdat de kapitaalmarkt je schulden niet meer wenst te financieren, ben je wat mij betreft gewoon failliet.

Politici zullen u overigens de komende week gaan verzekeren dat we ‘elke cent’ van de Grieken gaan terugkrijgen. Opnieuw een naïeve gedachte. Zoals ik al eerder schreef, zal de EU de komende jaren nog tientallen miljarden richting Athene moeten overmaken. Gezien de huidige economische situatie op het Iberisch schiereiland is het niet uitgesloten dat de opvolger van Trichet ook de nodige cheques naar Lissabon en Madrid moet sturen. De gevolgen laten zich raden.

Landen zullen failliet gaan

Na IJsland en Dubai is Griekenland vandaag het slachtoffer. Als ik de wetenschappelijke literatuur mag geloven, zullen er nog vele landen volgen. Op zich is dit geen verrassing. Wetenschappers Reinhart en Rogoff onderzochten de historie van landen die failliet gaan. Ze kwamen tot een viertal belangrijke bevindingen. Ten eerste gaan landen regelmatig failliet (ondergaan een vorm van hulp / schuldsanering) en ten tweede zijn er cycli van faillissementen te herkennen. Langdurige periodes gekenmerkt door weinig faillissementen worden afgewikkeld met periodes waarin veel landen failliet gaan. Tot derde concludeerden de onderzoekers dat financiële crisissen vaak worden opgevolgd door landen crisissen (souvereign debt defaults) . De vierde conclusie vertel ik u verderop in deze column.
 

Het is dus een normaal – en gezond – verschijnsel dat landen failliet gaan. Dat sommige mensen deze realiteit zich maar nauwelijks kunnen voorstellen is begrijpelijk. Tijdens de afgelopen decennia waren het voornamelijk de bekende bananenrepublieken (waarvan sommigen zich hebben getransformeerd tot Emerging Markets) die failliet gingen. Nu een land uit de Eurozone failliet gaat, moeten zij wennen aan deze nieuwe realiteit. Wie de derde conclusie van Reinhart en Rogoff leest, kan maar beter heel snel wennen aan deze realiteit.

Schuld stijgt met 80%

De gevolgen voor de financiële gezondheid van een land dat een financiële crisis meemaakt zijn omvangrijk en kunnen desastreus zijn. Door de crisis moeten een dergelijk land niet alleen banken redden, ook wordt ze geconfronteerd met stijgende uitgaven en dalende belastinginkomsten. Funest voor de begroting en rampzalig voor de staatschuld. Binnen drie jaar na het beëindigen van zo’n financiële crisis stijgt de staatsschuld van zo’n land gemiddeld met 80% (!). Volgens Reinhart en Rogoff hoeft dit geen probleem te zijn. Zolang de economie snel groeit en de staatsschuld voorafgaand aan de crisis van beperkte omvang is, komt een dergelijk land er wel bovenop. De vooruitzichten voor langzaam groeiende economieën met een relatief hoge staatsschuld zijn minder positief. Deze landen kunnen, net zoals Griekenland overkomen is, in een schuldenspiraal terecht komen welke kan resulteren in een faillissement.

Cash is King?

Wellicht vormt het faillissement van Griekenland een goede ‘wake-up’ call voor beleggers die de realiteit nog niet onder ogen zijn gekomen. Als vierde conclusie wijzen Reinhart en Rogoff namelijk op de hoge mate van inflatie die ontstaat als gevolg van deze overheidsfaillissementen. Het ontstaan van deze inflatie is makkelijk te verklaren. De vrijwel ongelimiteerde geldcreatie van overheden (om eigen economieën te stimuleren en andere Europese landen te redden) zal de waarde van het geld laten dalen. Dat (staats)obligaties en grote sommen geld op bankrekeningen dan niet de beste beleggingen zijn, behoeft geen betoog. Alleen ‘harde assets’ zoals vastgoed en grondstoffen behouden op dat moment hun waarde.

Bron: Reinhart & Rogoff, This Time is Different: A Panoramic View of Eight Centuries of Financial Crises*

Deze keer is het anders

Het beeld dat meer Westerse economieën het komende decennium een faillissement zullen aanvragen is geen prettig vooruitzicht. De geschiedenis leert echter dat dit een realistisch gevolg is van vrijwel elke grote financiële crisis. Als burger en belegger zult u nog dit decennium geconfronteerd worden met de gevolgen van deze financiële ademnood van overheden.  

Voor veel mensen komen deze gevolgen waarschijnlijk onverwachts. Zij worden overvallen door tegenvallende pensioenopbrengsten en banksaldi die weinig koopkracht bieden. U, als slimme belegger, kunt zich wapenen tegen deze gevolgen met bovenstaande beleggingscategorieën.

En voor wie denkt dat de bovenstaande ontwikkelingen niet plaats kunnen vinden omdat het ‘Deze keer anders is’ heb ik een mededeling: voor hun boek kozen Reinhart en Rogoff heel bewust de titel “This Time is Different”.