Expert Opinie

De afgelopen tien jaar is er veel gebeurd in beleggingsland. Wie had begin 2000 kunnen voorspellen dat de koers van internetaandelen met 90% zouden gaan dalen? En dat de koersen van banken als Fortis en ING eenzelfde lot beschoren waren? Of dat de trotse ABN-AMRO zelfs genationaliseerd zou worden? Door deze gebeurtenissen hebben beleggers niet alleen geld verloren, ook werden zij enkele illusies armer. De kans is groot dat beleggers het komende decennium nog een illusie armer en een ervaring rijker worden.

Tien jaar bearmarket

Op de bovenstaande grafiek ziet u de koersontwikkeling van de AEX weergegeven. Duidelijk is te zien dat de index sinds de millennium wisseling in een zijwaarts koerspatroon beweegt. Kortstondige bearmarkten wisselen meerjarige bullmarkten af en per saldo komt de index niet vooruit. Bijna tien jaar na het bereiken van de top koerst de index nog altijd ruim onder die markante grens van 700 punten.Wellicht duurt het nog een klein decennium alvorens deze top doorbroken wordt.
 

Aandelen- en grondstoffenmarkten bewegen namelijk afwisselend in langdurige cycli van ongeveer 18 tot 20 jaar. Tijdens deze periodes laten deze beleggingscategorieën per saldo een zijwaarts of een stijgend verloop zien. Vanaf 1982 noteerden de aandelenmarkten in een hoofdzakelijk lange termijn stijgende trend. Grondstoffen bewogen echter per saldo zijwaarts. Sinds begin 2000 zijn de rollen omgedraaid. Grondstoffen noteren sinds die tijd in een meerjarige bullmarkt en aandelenindices bewegen zijwaarts.

Indien de cyclus zich wederom herhaalt, dan kunnen we rondom 2018 – 2020 een top in de grondstoffenmarkt verwachten, terwijl de aandelenmarkten dan dieptepunten bereiken. Vanuit dit oogpunt is de huidige rally (die vanaf maart 2009) is ingezet niet houdbaar. Vroeger of later zal zich een nieuwe bearmarkt aandienen, waarbij beleggers opnieuw een illusie armer worden.

Bearmarkt 2001 – 2003

De eerste echte bearmarkt van dit decennium werd opgestart na het klappen van de internetbubbel. Aandelen van internet- en telecombedrijven kelderden en schandalen rondom boekhoudfraudes domineerden het financiële nieuws. Voor veel beleggers betekende dit de eerste bearmarkt die zij meemaakten. Aangetrokken door de florissante rendementen, werd beleggen eind jaren negentig een heuse volkssport. Met het kelderen van de koersen verloren beleggers de eerste illusie: dat beleggen in aandelen veilig was.

De bearmarkt uit die periode werd opgevolgd door een milde recessie in de Westerse landen. Om deze recessie te bestrijden werd de rente in Amerika snel, ver en vooral langdurig verlaagd. Door het goedkope geld krabbelde Amerika op uit de recessie en wist vooral de bouwsector bovenmatig te profiteren van de lage hypotheektarieven. Het ontstaan van de zeepbel op de Amerikaanse huizenmarkt is hier gemakkelijk door te verklaren.

Bearmarkt 2007 – 2009

Uiteindelijk zorgde het klappen van deze zeepbel voor een dramatische koersval van veel financiele waarden. De gebeurtenissen liggen nog vers in uw geheugen: banken gingen failliet of werden genationaliseerd. Dit tot grote schrik van beleggers. Banken zijn immers unieke bedrijven die zijn te vergelijken met de functie die nutsbedrijven voor ons vervullen. Net zoals nutsbedrijven onmisbaar zijn voor ons dagelijks bestaan, zo zijn banken onmisbaar in een kapitalistisch geldsysteem. Voor veel beleggers vormden aandelen van banken daarom de essentiele hoeksteen van een beleggingsportefeuille. Banken bestonden immers al eeuwen en keerden vrijwel altijd dividend uit. Banken waren voor veel beleggers een bastion van vertrouwen.

Na de eerste bearmarkt van dit decennium werden beleggers met een tweede bearmarkt geconfronteerd. De reikwijdte van deze bearmarkt strijkte verder dan de bearmarkt van 2001 – 2003. Naast beleggers verloren ook sommige ‘onschuldige’ spaarders een gedeelte van hun vermogen bij het faillissement van enkele banken. Beleggers werden bovendien een illusie armer: het vertrouwen dat geld geïnvesteerd in (of uitgeleend aan) banken per definitie veilig was.

Aankomende bearmarkt

Net zoals in 2003 verlaagden de centrale banken de rente als reactie op de recessie. Ditmaal werden ook grootschalige stimuleringsplannen opgestart. Met het huidige beleid is echter de kiem gelegd voor de volgende bearmarkt. De oorzaak heb ik al eerder besproken: de groeide staatsschulden waar Westerse landen onder gebukt gaan, zijn op termijn onhoudbaar. De op handen zijnde faillissementsgolf zal uiteindelijk zorgen voor een hoge mate van inflatie en de koersen van obligaties doen kelderen.

De financiële crisis van 2008 – 2009 heeft namelijk duidelijk gemaakt dat gratis en vooral risicoloos geld niet bestaat. Toch geloven beleggers in staatsobligaties nog altijd in dit sprookje. Zo wordt het rendement op staatsobligaties vaak aangeduid als ‘risicovrij’ rendement en vormen deze beleggingen het hart van menig beleggingsportefeuille. Ratingbureaus geven staatsobligaties van landen die kampen met een relatief hoge staatsschuld (bijvoorbeeld Engeland) met het grootste gemak een AAA rating. Terwijl een bedrijf met een vergelijkbare schuldenlast gegarandeerd richting een ‘junk’ status zou worden gedegradeerd. Ter herinnering: dezelfde ratingbureaus voorzagen obligaties in subprime hypotheken van een AAA-label.

De groeiende schuldenlast van overheden zorgt momenteel voor een zeepbel in staatsobligaties. Mede dankzij de financiele crisis en de onrust in de Club Med landen wordt deze zeepbel tot onrealistische proporties opgeblazen. Beleggers in bijvoorbeeld 10-jarig Nederlands staatspapier nemen op dit moment genoegen met een rente van 3,1%.

Bear Greece

In maart 2009 bereikten de aandelenmarkten het dieptepunt van een bearmarkt die twee jaar daarvoor werd ingeluid door de eerste problemen bij Bear Sterns. Wellicht vormt het huidige faillissement van Griekenland de voorbode van een veel grotere golf aan ‘souvereign debt defaults’ die ons nog te wachten staat. Mocht deze golf zich verspreiden over de Westerse wereld, dan zijn beleggers in staatsobligaties straks weer illusie en vele euro’s armer: het vertrouwen en geloof dat geld uitgeleend aan overheden een veilige belegging is.

 Jan de Koning (1981) is fondsbeheerder bij Somerset Capital Partners en beheert het Somerset Capital Partners Value Fund en het Somerset Capital Partners Commodities Fund. Beide fondsen beleggen op een ondernemende manier in ondergewaardeerde aandelen en grondstoffen. Uniek in Nederland is de hierbij gehanteerde ‘no cure, no pay’ vergoedingstructuur.